Mirastan Mal Kaçırma (Muris Muvazaası) Nedir?
Muris muvazaası, mirasbırakanın (muris), mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla, aslında bağışlamak istediği tapulu taşınmazını, tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir. Türk toplumunda sıklıkla, erkek çocuklara daha fazla mal bırakmak veya kız çocuklarını mirastan mahrum etmek, bazen de ikinci eşe mal aktarmak amacıyla bu yola başvurulmaktadır. Ancak Yargıtay’ın 1974/1-2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca, bu tür işlemler hukuken geçersizdir.
Bu durumda saklı pay sahibi olsun veya olmasın, miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar (eş, çocuklar, torunlar vb.) Asliye Hukuk Mahkemesi’nde "Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil Davası" açarak, taşınmazın terekeye dönmesini ve miras payları oranında kendi adlarına tescil edilmesini sağlayabilirler.
Muvazaanın Varlığını Gösteren Belirtiler
Bir satış işleminin gerçek mi yoksa muvazaalı (danışıklı) mı olduğunu tespit etmek hakimin takdirindedir. Yargıtay, bu tespitte belirli kriterlerin (karinelerin) incelenmesini şart koşar:
- Maddi Güç Dengesi: Tapuyu devralan kişinin (davalı) o tarihte bu gayrimenkulü satın alabilecek ekonomik gücü var mıydı? Örneğin, geliri olmayan ev hanımı bir kızı veya öğrenci olan torunu üzerine yapılan devirler şüphelidir.
- Bedel Farkı: Tapuda gösterilen satış bedeli ile taşınmazın o tarihteki gerçek piyasa değeri arasında fahiş fark var mı?
- Satışa İhtiyaç Durumu: Mirasbırakanın o tarihte gayrimenkul satmaya ihtiyacı var mıydı? Emekli maaşı olan, bankada parası bulunan varlıklı birinin durduk yere evini satması, hayatın olağan akışına aykırıdır.
- Aile İlişkileri: Mirasbırakan ile mirasçılar arasındaki beşeri ilişkiler nasıldı? Küs olduğu evladından mal kaçırma iradesi var mıydı?
Dava Süreci ve Zamanaşımı
Muris muvazaası davalarında herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre yoktur. Mirasbırakanın ölümünden sonra 20 yıl geçmiş olsa bile bu dava açılabilir. Çünkü muvazaalı işlem, başından itibaren "yok hükmünde"dir ve zaman geçmesiyle geçerli hale gelmez.
Antalya’da özellikle tarım arazilerinin veya turistik tesislerin aile içinde devri sırasında yaşanan bu tür uyuşmazlıklarda, tanık beyanları da çok önemlidir. Yöredeki emlakçılar, komşular veya akrabalar, satışın gerçek olmadığı yönünde tanıklık yapabilirler. Davayı kazanan mirasçılar, tapu kayıtlarının iptali ile kendi paylarını adına tescil ettirebilir veya taşınmaz üçüncü kişilere satılmışsa bedelini tazminat olarak talep edebilirler.