Mirasbırakanın Tasarruf Özgürlüğü Sınırsız Mıdır?
Hukuk sistemimiz, mülkiyet hakkına büyük önem vermekle birlikte, miras konusunda "ailevi dayanışma" ilkesi gereği mirasbırakanın tasarruf yetkisine bir sınır çizmiştir. Bu sınır "Saklı Pay"dır. Mirasbırakan, malvarlığının tamamını dilediği gibi bir vakfa, yabancıya veya çocuklarından sadece birine bırakamaz. Kanun koyucu, altsoy (çocuklar/torunlar), eş ve duruma göre anne-baba için mirastan belirli bir oranda payı garanti altına almıştır.
Saklı pay oranları şöyledir:
- Altsoy için: Yasal miras payının yarısı (1/2).
- Sağ kalan eş için: Duruma göre yasal miras payının tamamı veya 3/4'ü (Çocuklarla birlikte mirasçı olduğunda yasal payı 1/4, saklı payı bunun tamamıdır).
- Anne-baba için: Yasal miras payının 1/4'ü.
Tenkis Davasının Şartları ve İşleyişi
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar (bağışlar) veya ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname) ile saklı paylı mirasçıların hakkı ihlal edilmişse, "Tenkis Davası" açılır. Tenkis, kelime anlamı olarak "indirme, azaltma" demektir. Yani mirasbırakanın yasal sınırı aşan cömertlikleri, mahkeme kararıyla yasal sınıra (tasarruf edilebilir kısma) geri çekilir.
Tenkis davasında hesaplama oldukça tekniktir. Önce "Tereke" (Net Malvarlığı) hesaplanır. Bunun için mirasbırakanın ölüm tarihindeki tüm aktifleri toplanır, borçları düşülür. Ardından, sağlığında yaptığı denkleştirmeye tabi kazandırmalar ve tenkise tabi bağışlar (örneğin son 1 yıl içindeki bağışlar veya saklı payı zedelemek kastıyla yapılan tüm işlemler) terekeye "farazi" olarak eklenir. Bulunan bu rakam üzerinden herkesin saklı payı hesaplanır. Eğer mirasçının eline geçen mal, saklı payının altındaysa, aradaki fark diğer kazananlardan (örneğin bağış alan kardeşten veya sevgiliden) tahsil edilir.
Tenkis davaları 1 yıllık ve 10 yıllık hak düşürücü sürelere tabidir. Sürenin kaçırılması dava hakkını düşürür. Miras kavgalarının en yoğun yaşandığı Antalya bölgesinde, gayrimenkul değerlerinin yüksekliği nedeniyle tenkis davalarında çok ciddi tazminat rakamları ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle sürecin uzman bir miras hukuku avukatı ile yönetilmesi, hak kayıplarını önlemek için elzemdir.